220 lat prawdziwej legendy Roztocza

Na zdjęciu z lotu ptaka widzimy historyczny Browar Zwierzyniec wraz z jego najbliższym otoczeniem. W centrum kadru znajduje się charakterystyczny zabytkowy budynek i dawny dziedziniec gospodarczy. Po lewej stronie dostrzec można nowy obiekt Branżowego Centrum Umiejętności, a po prawej przysłonięty drzewami Ośrodek Edukacyjno-Muzealny Roztoczańskiego Parku Narodowego.

 

W tym roku zwierzyniecki browar obchodzi 220-lecie swojego istnienia. Choć wielu kojarzy go przede wszystkim z historią piwowarstwa, jest on również elementem znacznie starszego, ewoluującego przez wieki Założenia Willowego Zamoyskich. Dziś tym ważnym kompleksem gospodaruje w imieniu Skarbu Państwa Starosta Zamojski.

 

-Jak pisała Halina Matławska w książce „Zwierzyniec”, wzniesienie tego zakładu ściśle wiązało się z dawną tkanką architektoniczną osady: „Kiedy na początku XIX wieku Stanisław Zamoyski budował w Zwierzyńcu mechanikę, prawie równocześnie z nią powstawał nowy, murowany browar (1802-1806) w miejscu, gdzie znajduje się obecnie”. Co ciekawe, wykorzystano w tym celu także dawne obiekty rezydencji, gdyż „na browar porteru i piwa angielskiego przeznaczono też jedną z oficyn pałacowych znajdującą się w sąsiedztwie”.

Zwierzynieckie trunki szybko zdobyły rozgłos, wykraczając daleko poza granice Ordynacji: „Dobrej jakości zwierzynieckie piwo prędko zyskało wielu klientów. Wysyłano je też nie tylko do Zamościa i okolicznych miejscowości, ale także do Puław, Maciejowic, Lublina i Lwowa. Gdy na ziemie Galicji wkroczyły wojska polskie pod komendą księcia Józefa Poniatowskiego, oficerów i żołnierzy częstowano doskonałym zwierzynieckim piwem” - informuje Stowarzyszenie im. Aleksandry Wachniewskiej.

 

Studium „Villa Restituta w Zwierzyńcu” zwraca uwagę, że klasyczna renesansowa willa zawsze łączyła dwie pozornie odległe funkcje – otium, czyli przestrzeń wypoczynku i kontemplacji, oraz negotium, czyli dobrze zorganizowaną działalność gospodarczą. Autorzy podkreślają, że Zwierzyniec od samych początków rozwijał się właśnie według tej zasady, gdzie folwark, tartak, młyny, papiernia, a później również browar były integralną częścią całego organizmu założenia willowego. Dzięki temu historia tego miejsca nie zatrzymała się, a kolejne pokolenia rozwijały je, zachowując ciągłość jego funkcji i znaczenia.

 

Między browarem a Ośrodkiem Edukacyjno-Muzealnym RPN znajduje się dziś rozległa przestrzeń o ogromnym potencjale. W przyszłości mogłaby stać się atrakcyjnym miejscem spotkań i wydarzeń – nowym centrum gastronomicznym, łączącym najkrótszą i najbezpieczniejszą drogą deptak przy ulicy Browarnej z Ośrodkiem Edukacyjno-Muzealnym Roztoczańskiego Parku Narodowego. To jeden z przykładów, jak można kształtować zwierzynieckie dziedzictwo wykorzystując jego historyczny układ, zamiast z nim konkurować.

Zabytkowe Serce Zwierzyńca to nie zbiór pojedynczych zabytków, lecz spójny krajobraz kulturowy, który od ponad czterech stuleci potrafi dostosowywać się do nowych potrzeb, nie tracąc swojej historycznej tożsamości.